Στο πρώτο μας άρθρο για το νέο άρθρο 3ζα του Ν. 2251/1994 παρουσιάσαμε τη λειτουργία του «κουμπιού υπαναχώρησης», που καθιερώθηκε με τον Ν. 5317/2026 σε ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2673. Εδώ θα σταθούμε σε ένα ζήτημα που, κατά τη γνώμη μας, αποτελεί και τη σημαντικότερη πρακτική συνέπεια της νέας ρύθμισης: την απόδειξη του χρόνου άσκησης του δικαιώματος υπαναχώρησης.
Το αποδεικτικό πρόβλημα υπό το προϊσχύσαν καθεστώς
Όσοι ασχολούμαστε με το δίκαιο προστασίας του καταναλωτή γνωρίζουμε ότι οι περισσότερες διαφορές γύρω από την υπαναχώρηση δεν αφορούν την ύπαρξη του δικαιώματος, αλλά το αν και πότε αυτό ασκήθηκε. Και τούτο διότι το βάρος απόδειξης της άσκησης του δικαιώματος υπαναχώρησης φέρει ο καταναλωτής, όπως προκύπτει από την ενωσιακή ρύθμιση (άρθρο 11 παρ. 4 της Οδηγίας 2011/83/ΕΕ) και τις αντίστοιχες διατάξεις του Ν. 2251/1994.
Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι ο καταναλωτής έπρεπε να αποδείξει την αποστολή μιας δήλωσης της οποίας την παραλαβή ο προμηθευτής συχνά αμφισβητούσε: μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που φέρονταν να μην έφτασαν ποτέ, φόρμες επικοινωνίας που δεν παρήγαγαν κανένα αποδεικτικό, τηλεφωνικές δηλώσεις χωρίς ίχνος καταγραφής. Η προθεσμία των δεκατεσσάρων ημερών, αντί να λειτουργεί ως εγγύηση, μετατρεπόταν σε πεδίο αμφισβήτησης.
Η βεβαίωση παραλαβής: αποδεικτικό στα χέρια του καταναλωτή
Το άρθρο 3ζα αντιμετωπίζει το πρόβλημα με μηχανισμό ενσωματωμένο στην ίδια τη διαδικασία. Σύμφωνα με την παράγραφο 4, μόλις ο καταναλωτής ενεργοποιήσει τη λειτουργία «Επιβεβαίωση υπαναχώρησης», ο προμηθευτής υποχρεούται να του αποστείλει, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, βεβαίωση παραλαβής της υπαναχώρησης σε σταθερό μέσο. Η βεβαίωση αυτή περιλαμβάνει, εκ του νόμου, το περιεχόμενο της δήλωσης καθώς και την ημερομηνία και την ώρα υποβολής της.
Ως σταθερό μέσο νοείται, με απλά λόγια, κάθε μέσο που επιτρέπει στον καταναλωτή να αποθηκεύσει την πληροφορία και να ανατρέχει σε αυτήν αναλλοίωτη — ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ένα αρχείο PDF, ένα μήνυμα στον λογαριασμό του που μπορεί να διατηρηθεί.
Η αποδεικτική σημασία της ρύθμισης γίνεται αντιληπτή αμέσως. Ο καταναλωτής αποκτά, την ίδια στιγμή της υποβολής, έγγραφο με ακριβή χρονική σήμανση, το οποίο προέρχεται από τον ίδιο τον προμηθευτή. Ο τελευταίος δύσκολα θα μπορέσει, σε μεταγενέστερη δίκη, να αμφισβητήσει έγγραφο που ο ίδιος εξέδωσε. Σε συνδυασμό με την παράγραφο 5, κατά την οποία ο καταναλωτής θεωρείται ότι άσκησε εμπρόθεσμα το δικαίωμά του εφόσον χρησιμοποίησε τη λειτουργία υπαναχώρησης πριν από τη λήξη της προθεσμίας, το βάρος απόδειξης καλύπτεται πλέον, κατά κανόνα, με ένα και μόνο έγγραφο.
Το κρίσιμο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν η βεβαίωση δεν αποσταλεί
Το πρακτικά ενδιαφέρον ζήτημα — και εκείνο γύρω από το οποίο εκτιμούμε ότι θα αναπτυχθεί η μελλοντική νομολογία — είναι το αντίστροφο σενάριο: ο καταναλωτής χρησιμοποιεί τη λειτουργία υπαναχώρησης, αλλά η βεβαίωση παραλαβής δεν φτάνει ποτέ, είτε λόγω τεχνικής δυσλειτουργίας είτε διότι ο προμηθευτής αθετεί την υποχρέωσή του.
Στην περίπτωση αυτή, η μη αποστολή της βεβαίωσης συνιστά αυτοτελή παράβαση του προμηθευτή. Θα ήταν, κατά τη γνώμη μας, αντιφατικό να επιτραπεί στον προμηθευτή να επικαλεστεί σε βάρος του καταναλωτή την έλλειψη ενός αποδεικτικού μέσου το οποίο ο ίδιος όφειλε εκ του νόμου να χορηγήσει. Επιπλέον, τα αρχεία καταγραφής του πληροφοριακού συστήματος του προμηθευτή — τα οποία αποτυπώνουν κάθε ενέργεια του χρήστη στην επιγραμμική διεπαφή — βρίσκονται αποκλειστικά στη δική του σφαίρα και μπορούν να ζητηθούν αποδεικτικά στο πλαίσιο της δίκης. Η κατάσταση παρουσιάζει αξιοσημείωτη αναλογία με όσα δεχόμαστε στις τραπεζικές διαφορές, όπου τα ηλεκτρονικά αρχεία των συναλλαγών τηρούνται από το πιστωτικό ίδρυμα και η αδυναμία ή η άρνηση προσκόμισής τους αξιολογείται σε βάρος του.
Πρακτικές συστάσεις
Για τον καταναλωτή, η σύσταση είναι απλή: μετά την ενεργοποίηση της επιβεβαίωσης, διατηρήστε τη βεβαίωση παραλαβής που θα λάβετε και, για λόγους πρόσθετης ασφάλειας, αποτυπώστε φωτογραφικά την οθόνη επιβεβαίωσης κατά τη στιγμή της υποβολής. Εάν η βεβαίωση δεν παραληφθεί εντός ευλόγου χρόνου, ελέγξτε τον φάκελο ανεπιθύμητης αλληλογραφίας και, εν συνεχεία, οχλήστε εγγράφως τον προμηθευτή, ώστε να δημιουργηθεί ίχνος της επικοινωνίας.
Για τις επιχειρήσεις ηλεκτρονικού εμπορίου, η νέα ρύθμιση δεν εξαντλείται στην τοποθέτηση ενός κουμπιού στην ιστοσελίδα. Απαιτείται σύστημα που παράγει αυτομάτως τη βεβαίωση με ακριβή χρονική σήμανση, την αποστέλλει χωρίς καθυστέρηση και τηρεί σχετικό αρχείο. Η επένδυση σε αξιόπιστη τεχνική υποδομή δεν αποτελεί απλώς ζήτημα συμμόρφωσης, αλλά και τη βασική γραμμή άμυνας της ίδιας της επιχείρησης σε ενδεχόμενη αμφισβήτηση.
Η Άννα Μαρία Φίλιππα είναι δικηγόρος Αθηνών με εξειδίκευση στο δίκαιο προστασίας του καταναλωτή και στις τραπεζικές διαφορές.
Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη νομική συμβουλή.