Όποιος έχει προσπαθήσει ποτέ να υπαναχωρήσει από μια ηλεκτρονική αγορά ξέρει την πραγματικότητα: ψάχνεις τη φόρμα επικοινωνίας, στέλνεις email που «δεν παρελήφθη ποτέ», σου ζητούν να τυπώσεις και να συμπληρώσεις PDF και, όταν επιτέλους τα καταφέρεις, η προθεσμία των 14 ημερών έχει —κατά περίεργη σύμπτωση— μόλις λήξει. Στο γραφείο μας βλέπουμε τέτοιες υποθέσεις συχνά και σχεδόν πάντα το πρόβλημα δεν είναι το δικαίωμα, που υπάρχει εδώ και δεκαετίες, αλλά τα εμπόδια στην άσκησή του.
Αυτό ακριβώς έρχεται να αντιμετωπίσει ο νέος Ν. 5317/2026, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ στις 10 Ιουλίου 2026 (Α΄ 108) και ενσωματώνει, μεταξύ άλλων, την Οδηγία (ΕΕ) 2023/2673. Με το άρθρο 69 προστίθεται στον βασικό νόμο προστασίας του καταναλωτή (Ν. 2251/1994) το νέο άρθρο 3ζα, το οποίο καθιερώνει την υποχρεωτική ψηφιακή λειτουργία υπαναχώρησης — αυτό που όλοι πλέον αποκαλούμε «κουμπί υπαναχώρησης».
Η λογική του νομοθέτη σε μία φράση
Αν μπορείς να αγοράσεις με ένα κλικ, πρέπει να μπορείς και να υπαναχωρήσεις με ένα κλικ. Τόσο απλά.
Ο Ευρωπαίος νομοθέτης παρατήρησε αυτό που εμείς, οι δικηγόροι που ασχολούμαστε με την προστασία του καταναλωτή, βλέπαμε εδώ και χρόνια στην πράξη: οι έμποροι είχαν κάθε κίνητρο να κάνουν την αγορά πανεύκολη και την υπαναχώρηση λαβύρινθο. Η νέα ρύθμιση κόβει τον λαβύρινθο στη ρίζα του.
Τι πρέπει να έχει κάθε e-shop από εδώ και πέρα
Το άρθρο 3ζα δεν αφήνει περιθώρια δημιουργικής ερμηνείας. Κάθε ηλεκτρονικό κατάστημα, εφαρμογή ή πλατφόρμα μέσω της οποίας συνάπτονται συμβάσεις από απόσταση με δικαίωμα υπαναχώρησης οφείλει να διαθέτει ευδιάκριτη λειτουργία με την ένδειξη «Πατήστε εδώ για υπαναχώρηση» ή άλλη εξίσου σαφή διατύπωση.
Και προσοχή στη λεπτομέρεια που θα κρίνει πολλές μελλοντικές διαφορές: το κουμπί πρέπει να παραμένει διαθέσιμο καθ’ όλη τη διάρκεια της προθεσμίας υπαναχώρησης και όχι μόνο τη στιγμή της αγοράς.
Η διαδικασία που θεσπίζει ο νόμος είναι σκόπιμα λιτή. Ο καταναλωτής δηλώνει το ονοματεπώνυμό του, τα στοιχεία που ταυτοποιούν τη σύμβαση και τον τρόπο με τον οποίο επιθυμεί να λάβει την επιβεβαίωση — τίποτα περισσότερο.
Ακολουθεί ένα δεύτερο βήμα με την ένδειξη «Επιβεβαίωση υπαναχώρησης», ώστε να μην υπάρχουν ούτε τυχαία πατήματα ούτε δικαιολογίες.
Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου ως μάχιμης δικηγόρου, το σημαντικότερο σημείο της νέας ρύθμισης: ο προμηθευτής υποχρεούται να αποστείλει αμέσως βεβαίωση παραλαβής σε σταθερό μέσο, με την ακριβή ημερομηνία και ώρα υποβολής. Με άλλα λόγια, ο καταναλωτής αποκτά αποδεικτικό στα χέρια του την ίδια στιγμή. Όσοι έχουμε χρειαστεί να αποδείξουμε στο δικαστήριο πότε ακριβώς ασκήθηκε μια υπαναχώρηση, αντιλαμβανόμαστε αμέσως τη σημασία αυτής της πρόβλεψης.
Ο νόμος προβλέπει ρητά και το αυτονόητο: όποιος χρησιμοποίησε το κουμπί πριν από τη λήξη της προθεσμίας θεωρείται ότι υπαναχώρησε εμπρόθεσμα. Τελεία.
Ποιους αφορά — και μια αναγκαία διευκρίνιση
Η υποχρέωση καταλαμβάνει κάθε σύμβαση από απόσταση που συνάπτεται μέσω επιγραμμικής διεπαφής και για την οποία προβλέπεται δικαίωμα υπαναχώρησης — από το κλασικό e-shop ρούχων μέχρι συνδρομητικές υπηρεσίες, ενώ ο ίδιος νόμος ενέταξε πλέον και τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες από απόσταση στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 3α του Ν. 2251/1994.
Δεν άλλαξαν όμως οι γνωστές εξαιρέσεις του άρθρου 3ιβ. Για εξατομικευμένα προϊόντα, αποσφραγισμένα είδη υγιεινής ή ψηφιακό περιεχόμενο του οποίου η εκτέλεση άρχισε με τη ρητή συγκατάθεση του καταναλωτή, δικαίωμα υπαναχώρησης δεν υπήρχε και δεν υπάρχει. Επομένως, στις περιπτώσεις αυτές δεν απαιτείται ούτε το σχετικό κουμπί.
Το διευκρινίζω γιατί ήδη κυκλοφορεί η παρανόηση ότι «πλέον επιστρέφονται τα πάντα». Όχι.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ο ίδιος νόμος εισάγει, για τις συμβάσεις χρηματοοικονομικών υπηρεσιών από απόσταση, το νέο άρθρο 3ιη του Ν. 2251/1994, το οποίο απαγορεύει τη χρήση επιγραμμικών διεπαφών που παραπλανούν ή χειραγωγούν τον καταναλωτή (τα λεγόμενα dark patterns). Ως επιγραμμική διεπαφή νοείται, με απλά λόγια, κάθε ιστοσελίδα, εφαρμογή ή άλλο ψηφιακό περιβάλλον μέσω του οποίου ο καταναλωτής αλληλεπιδρά με τον προμηθευτή και πραγματοποιεί τις ηλεκτρονικές του συναλλαγές. Πρόκειται για μία ακόμη σαφή ένδειξη ότι ο Ευρωπαίος νομοθέτης δεν αρκείται πλέον στο να προστατεύει μόνο το περιεχόμενο των συναλλαγών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτές σχεδιάζονται και παρουσιάζονται στον καταναλωτή.
Τι κάνουμε τώρα
Οι επιχειρήσεις ηλεκτρονικού εμπορίου δεν έχουν την πολυτέλεια της αναμονής. Η Οδηγία προέβλεπε την εφαρμογή των νέων κανόνων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης ήδη από τις 19 Ιουνίου 2026, ενώ στην Ελλάδα οι σχετικές διατάξεις τέθηκαν πλέον σε ισχύ με τη δημοσίευση του Ν. 5317/2026.
Η μη συμμόρφωση εκθέτει την επιχείρηση στις διοικητικές κυρώσεις του άρθρου 13α του Ν. 2251/1994, πέρα από τις αστικές συνέπειες έναντι κάθε καταναλωτή που εμποδίστηκε να ασκήσει το δικαίωμά του.
Για τους καταναλωτές, η συμβουλή μου είναι πρακτική: από εδώ και πέρα, ψάξτε το κουμπί. Αν ένα ηλεκτρονικό κατάστημα δεν το διαθέτει ή το κρύβει, αυτό αποτελεί ήδη ένδειξη για το πώς αντιμετωπίζει τα δικαιώματα των πελατών του — και ενδέχεται να συνιστά παράβαση που μπορεί να καταγγελθεί.
Η Άννα Μαρία Φίλιππα είναι δικηγόρος Αθηνών με εξειδίκευση στο δίκαιο προστασίας του καταναλωτή και στις τραπεζικές διαφορές.